Ticari çeviride en pahalı hatalar, anlaşılmayan cümlelerden değil, fazla çevrilmiş ifadelerden çıkar.
Bir ticari belgede her ifade çevrilmek için orada durmaz. Bazıları kod, bazıları tescilli ad, bazıları hukuki kimliktir. Bunlar hedef dile “çevrildiğinde” belge okunabilir olmaya devam eder ama artık aynı şeyi söylemez. Sorun genellikle teslimden haftalar sonra, bir banka ya da gümrük işleminde ortaya çıkar.
Teslim Kodları Çevrilmez
Uluslararası satış sözleşmelerinde kullanılan teslim şekilleri, Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) yayımladığı Incoterms kurallarıdır.
ICC’nin tanımına göre bunlar “mal alım satımına ilişkin sözleşmelerde işletmeler arası uygulamayı yansıtan on bir adet üç harfli ticaret terimi“dir. Amaçları, kuruluşun ifadesiyle, “malların satıcıdan alıcıya tesliminde görevleri, maliyetleri ve riskleri netleştirerek maliyetli yanlış anlamaları önlemek”tir. Kurallar ilk kez 1936’da yayımlanmış, güncel sürüm olan Incoterms 2020 ise 1 Ocak 2020’de yürürlüğe girmiştir.
Bu kodlar üç harfli birer kısaltmadır ve çevrilmezler. Kodun kendisi bir tanımdır; açılımının hedef dile aktarılması sözleşmede belirsizlik yaratır.
Daha önemli bir ayrıntı daha var. Incoterms kuralları dönem dönem güncellenir ve içerikleri değişir. 2020 revizyonunda önceki sürümde yer alan DAT kuralı, DPU olarak yeniden adlandırılmıştır. Dolayısıyla bir sözleşmede yalnızca üç harfli kodun yazması yeterli değildir; hangi sürüme atıf yapıldığı ve teslim yerinin adı da belirtilmelidir.
Çevirmen açısından kural nettir. Kod olduğu gibi korunur, sürüm bilgisi kaynak metinde nasıl geçiyorsa öyle aktarılır ve eksikse bu durum müşteriye bildirilir; çevirmen tarafından tamamlanmaz.
Şirket Unvanları Çevrilmez
İkinci risk alanı şirket adlarıdır.
Avrupa Komisyonu’nun çeviri birimi için hazırladığı üslup kılavuzu, şirket adları gibi özel adların özgün biçimiyle bırakılmasını belirtir; gerekiyorsa ilk geçişte açıklama eklenebilir. Bakanlık gibi tanımlayıcı adların çevrilebileceğini, ancak bir kurumun kendi yabancı dildeki metinlerinde kullandığı ad varsa onun tercih edilmesini de aynı kılavuz söyler.
Bunun ticari belgelerdeki karşılığı doğrudandır. Şirket unvanındaki tür ekleri, o şirketin hukuki kimliğini gösterir. A.Ş., Ltd. Şti., GmbH, S.r.l., Inc. ve LLC birbirinin çevirisi değildir; farklı ülkelerin farklı sorumluluk yapılarını ifade eder. Unvanın “hedef dildeki karşılığıyla” yazılması, şirketin hukuki biçimini yanlış gösterir.
Ticaret sicilinde kayıtlı unvan neyse çeviride de o yer alır. Aynı kural ticari markalar, ürün adları ve model kodları için de geçerlidir.
Şirket evraklarına özgü ayrıntıları şirket kuruluş evrakları tercümesi ve ticari evrak tercümesi yazılarımızda ele aldık.
Kişi Adları ve Yetkili İmzalar
İmza sirküleri, vekâletname ve banka belgelerinde kişi adlarının yazımı, belgenin kabul edilip edilmemesini belirleyebilir.
Kural basittir: pasaporttaki yazım esastır. Türkçe karakterlerin hedef belgede nasıl görüneceği, ikinci adların yer alıp almayacağı ve unvan sıralaması baştan netleştirilmelidir. Aynı kişinin bir belgede farklı, diğerinde başka biçimde yazılması, belgeleri inceleyen kurum açısından tutarsızlıktır.
Ayrıntılı yaklaşımı isim, soyisim ve özel isimlerin yazımı yazımızda anlattık.
Sayı ve Tarih Biçimleri Çevirinin Görünmez Riski
Ticari belgede en sessiz hata biçim hatasıdır.
Ondalık ayırıcı, binlik ayırıcı, tarih sırası ve para birimi gösterimi ülkeden ülkeye değişir. Bu farklar metnin anlamını değiştirmez ama tutarın kendisini değiştirebilir. Fatura, teminat mektubu ve ödeme planı gibi belgelerde bu, doğrudan mali sonuç doğurur.
Profesyonel süreçte bu alan, çeviriden bağımsız bir kontrol adımı olarak ele alınır. Konunun ayrıntısı tarih, saat, sayı ve para birimi formatları yazımızda.
Belge Seti Tek Tek Değil Bütün Olarak Değerlendirilir
Ticari çeviride belgeler nadiren tek gelir. İhale dosyası, banka başvurusu ya da gümrük işlemi; birlikte değerlendirilen bir belge setidir.
Bu setin içinde şirket unvanı, yetkili adı, adres, tarih biçimi ve ürün adlandırması birebir aynı olmalıdır. Farklı zamanlarda, farklı çevirmenlerce yapılan çeviriler bu tutarlılığı kendiliğinden sağlamaz.
Belgeleri inceleyen taraf, tutarsızlığı çeviri hatası olarak değil, beyan farklılığı olarak okur. Sonuç genellikle eksik evrak bildirimi ve süreç gecikmesidir.
Bu nedenle kurumsal çeviride terim ve ad kararları kaydedilir, sonraki işlerde aynı biçimde uygulanır. Yaklaşımı terminoloji yönetimi neden önemli ve büyük hacimli çevirilerde proje yönetimi yazılarımızda ele aldık.
Belgeyi Kim İnceleyecek
Ticari çeviride kalite ölçütü, metnin akıcılığı değil, belgeyi inceleyen tarafın aradığını bulmasıdır. İnceleyen taraf değiştikçe kritik alan da değişir.
Banka. Tutarlar, para birimleri, hesap ve referans bilgileri, yetkili adları. Bankacılık belgelerine özgü ayrıntılar bankacılık belgeleri tercümesi yazımızda.
Gümrük ve lojistik. Ürün tanımı, miktar ve birim, teslim şekli kodu, menşe bilgisi.
İhale makamı. Şartname maddelerinin numaralandırması, teknik terimlerin tutarlılığı, belge eksiksizliği. Konuyu ihale dosyası tercümesi yazımızda ele aldık.
Yurt dışı işveren ya da göçmenlik birimi. Kişi adları, tarih aralıkları, unvan ve görev tanımları. Ayrıntısı iş sözleşmesi ve bordro tercümesi yazımızda.
Karşı taraf avukatı. Sorumluluk, cezai şart, yetkili mahkeme ve tahkim maddeleri. Sözleşme ağırlıklı dosyalarda hukuki tercüme yaklaşımı devreye girer.
Teklif Öncesi Verilmesi Gereken Bilgiler
Ticari çeviride doğru teklif, belge sayısından çok belgenin kullanım amacına bağlıdır.
- Belgeler hangi ülkede, hangi kuruma sunulacak
- Aynı dosyaya ait kaç belge var, hepsi aynı anda mı teslim edilecek
- Şirket unvanının ve yetkililerin resmî yazımı nedir
- Daha önce çevrilmiş belge var mı, terim listesi mevcut mu
- Onay gerekiyor mu; yeminli beyan, noter ya da apostil
- Teslim tarihi bir başvuru süresine bağlı mı
- Ürün ve model adlandırmasında kurum içi bir tercih var mı
Dördüncü madde çoğu zaman en çok zaman kazandıran bilgidir. Önceki çevirilerin paylaşılması, setin tamamında tutarlılığı en hızlı sağlayan yoldur.
Düzenli belge akışı olan şirketler için süreç kurgusunu kurumsal yeminli tercüme hizmeti yazımızda anlattık.
Özet Olarak
Ticari tercümede risk, bilinmeyen kelimelerde değil, çevrilmemesi gerekeni çevirmekte. Teslim kodları, şirket unvanları, tescilli adlar ve kişi adları olduğu gibi korunur; sayı ve tarih biçimleri ayrı bir kontrol adımıyla ele alınır; belge seti bütün olarak tutarlı hâle getirilir.
Belge türünüze ve sunulacağı kuruma göre değerlendirme için ticari tercüme sayfamızı inceleyebilir, sözleşme ağırlıklı dosyalar için hukuki tercüme, ürün ve şartname dosyaları için teknik tercüme sayfalarımıza bakabilirsiniz. Süreç adımlarımızın tamamı yazılı tercüme sayfamızda yer alıyor.
Sık Sorulan Sorular
Incoterms kodları çevrilir mi?
Hayır. ICC’nin tanımına göre Incoterms kuralları, mal alım satım sözleşmelerinde kullanılan on bir adet üç harfli ticaret terimidir. Kodun kendisi bir tanımdır; açılımının hedef dile aktarılması sözleşmede belirsizlik yaratır. Kod olduğu gibi korunur.
Sözleşmede Incoterms sürümünü belirtmek gerekir mi?
Kurallar dönem dönem güncellenir ve içerikleri değişir; örneğin 2020 revizyonunda DAT kuralı DPU olarak yeniden adlandırılmıştır. Bu nedenle hangi sürüme atıf yapıldığının ve teslim yerinin belirtilmesi önemlidir. Kaynak metinde eksikse çevirmen tamamlamaz, durumu müşteriye bildirir.
Şirket unvanındaki A.Ş. veya Ltd. Şti. çevrilmeli mi?
Çevrilmemelidir. Bu ekler şirketin hukuki biçimini gösterir ve ülkeden ülkeye farklı sorumluluk yapılarına karşılık gelir. Avrupa Komisyonu çeviri birimi üslup kılavuzu da şirket adları gibi özel adların özgün biçimiyle bırakılmasını, gerekirse ilk geçişte açıklama eklenmesini belirtir.
Belgelerdeki kişi adları nasıl yazılmalı?
Pasaporttaki yazım esas alınır. Aynı kişinin farklı belgelerde farklı biçimlerde yazılması, belgeleri inceleyen kurum açısından tutarsızlık oluşturur ve eksik evrak bildirimine yol açabilir.
Birden fazla belge aynı anda çevrilirse avantajı olur mu?
Evet. Şirket unvanı, yetkili adları, adres, tarih biçimi ve ürün adlandırmasının set genelinde birebir aynı olması gerekir. Belgelerin tek dosya olarak ele alınması bu tutarlılığı sağlar; parça parça ve farklı zamanlarda yapılan çeviriler bunu kendiliğinden garanti etmez.
Daha önce çevrilmiş belgelerimi paylaşmam gerekir mi?
Zorunlu değil ancak en çok zaman kazandıran adımdır. Önceki çevirilerdeki unvan, ad ve terim tercihleri yeni işte referans alınır; böylece belge seti genelinde tutarlılık ilk seferde sağlanır.